Nasıl hesaplanıyor?

TBMM açık oylama sonuç sayfaları her milletvekili için elektronik oy (Sistem), pusula oyu (Pusula) ve nihai sonucu (Sonuç) verir; vekâleten oy ayrıca etiketlenmez. Elektronik oyu “KATILMADI” olup pusula oyu bulunan satırları pusula veya vekâleten oy olarak gösteririz. Bu bir çıkarımdır, resmî bir sınıflandırma değildir; ham sütunlar her zaman görünür.

Kural: bir satır, Sistem sütunu “KATILMADI” ise ve Pusula sütununda bir değer (KABUL, RET, ÇEKİMSER, BOŞ veya GEÇERSİZ) varsa “Pusula/vekâleten” olarak işaretlenir. Bu satırlar vekâleten kullanılan oyları da, elektronik oylamaya yetişemeyip oyunu pusulayla bildiren milletvekillerini de kapsar; TBMM sayfası ikisini ayırmaz, biz de ayırmayız. Elektronik oyu olan ve ayrıca pusula veren milletvekilleri işaretlenmez.

MÜKERRER: Pusula sütunundaki “KABUL/MÜKERRER”, “KABUL²/MÜKERRER¹” gibi değerler TBMM'nin aynı milletvekili adına birden çok oy pusulası çıktığını gösteren işaretidir. Böyle bir oy Sonuç sütununda bir kez sayılır; toplamlardaki “Mükerrer Oylar” satırı bu pusulaların sayısıdır.

Sonuç yeniden hesaplanmaz: Sonuç sütunu ve oylamanın toplamları (kabul, ret, çekimser, boş, geçersiz, mükerrer) TBMM'nin sayfasında yazdığı gibi gösterilir. 27. Dönem sayfalarındaki “RED” ile 28. Dönem sayfalarındaki “RET” aynı oydur. Oy saatleri Türkiye saatiyledir; gece yarısından sonra biten birleşimlerde oylama ertesi günün tarihini taşır ama birleşimine bağlı kalır.

Kimlik ve parti: yoklama çizelgesindeki adlar, o dönemde o ilden milletvekili olan kişilerle yalnızca tam ad eşleşmesiyle bağlanır; kısmi eşleşmeler (ikinci ad, evlilik soyadı) onay bekler ve o zamana kadar ad bağlantısız gösterilir. Parti sütunu TBMM'nin oylama günü yazdığı addır; tanınan adlar parti sayfasına bağlanır.

Kişi sayfalarındaki “Açık oylamalar” tablosu, o kişiye bağlanan yoklama satırlarını dönem dönem sayar. Bunlar sayıdır, oran ya da puan değildir.

• Oylama: kişinin adının geçtiği açık oylama satırlarının sayısı.
• Katıldı: Sonuç sütunu “KATILMADI” dışında bir değer taşıyan satırlar (kabul, ret, çekimser, boş, geçersiz).
• Katılmadı: Sonuç sütunu “KATILMADI” olan satırlar. TBMM sayfası izinli, görevli veya mazeretli olanları ayırmaz; bu sayı hepsini kapsar.
• Pusula/vekâleten: yukarıdaki kurala göre işaretlenen satırlar; “Katıldı” sayısının içindedir.
• Kabul, Ret, Çekimser: Sonuç sütununa göre.

Sınırlar: yalnızca TBMM'nin açık oylama sonuç sayfası yayımladığı oylamalar sayılır. Yoklamalar, gizli oylamalar (örneğin Anayasa değişiklikleri), işaret oylamaları ve yalnızca tutanakta geçen oylamalar sayılmaz. Dönem ortasında göreve başlayan ya da görevi sona eren milletvekilleri yalnızca listede yer aldıkları oylamalarda sayılır. Adı henüz bir kişiye bağlanamayan satırlar hiçbir kişinin sayısına girmez. TBMM dokuz oylamanın çizelgesinde beklenenden az satır yayımlamıştır (600 sandalyeden açık üyelikler düşüldükten sonra 1, 4 veya 8 satır eksik); bu oylamalar sayfada yazdığı gibi sayılır ve oylama sayfasında belirtilir.

TBMM her açık oylamada her milletvekili için bir kayıt tutar: kabul, ret, çekimser ya da katılmadı. Bu kayıtlardan iki şey çıkarırız: katılmadı oranı ve bir milletvekilinin partisinin çoğunluğundan farklı verdiği oylar. Hiçbir kayıt düzeltilmez ya da dışarıda bırakılmaz; oranlar oylama sayfaları işlendiğinde hesaplanıp saklanır.

Katılmadı oranı: katılmadı / kayıt. Katılmadı olarak tutulan kayıtların sayısı, bütün kayıtların sayısına bölünür. Dönem için dönemin bütün kayıtları, yasama yılı için o yılın kayıtları, parti için o partinin milletvekillerinin kayıtları, kişi için kendi kayıtları sayılır. Örnek: 143 oylamanın 23'ünde katılmadı olarak kaydedilen bir milletvekilinin oranı %16,1'dir.

Parti, oylama günündeki partidir: bir partinin oranı, TBMM'nin o oylamanın sayfasında o partiyle yazdığı kayıtlardan hesaplanır. Dönem içinde parti değiştiren bir milletvekilinin kayıtları, her oylamada o gün yazılan partiye sayılır; kişinin kendi oranı bütün kayıtlarını kapsar. Bağımsız yazılan kayıtlar hiçbir partiye girmez.

Katılmadı önce bir parti olgusudur: TBMM'de oylamaya katılmamak çoğu zaman grupça alınan bir tutumdur ve bir siyasi araç olarak kullanılır. 28. Dönem'de AKP kayıtlarının %19,7'si, MHP kayıtlarının %49,0'ı, CHP kayıtlarının %67,4'ü, İYİ Parti kayıtlarının %67,6'sı, DEM Parti kayıtlarının %75,2'si katılmadıdır. Bu yüzden bir milletvekilinin oranı her zaman partisinin aynı dönemdeki oranıyla yan yana gösterilir ve sıra yalnızca parti içinde verilir; partiler arası ya da Meclis geneli bir milletvekili sıralaması yapmayız.

Parti içi sıra: kişinin dönemdeki son oylamada yazılan partisi esas alınır; son oylamada aynı partiyle yazılan milletvekilleri katılmadı oranı en düşük olandan başlayarak sıralanır. Oranı eşit olanlar aynı sırayı paylaşır ve sonraki sıra atlanır. Son oylamada bağımsız yazılanlara ve beşten az kişilik gruplara sıra verilmez.

Parti çoğunluğu ve farklı oy: her oylamada her parti için, o partiden oy kullanan milletvekillerine bakılır (kabul, ret, çekimser, boş, geçersiz; katılmadı sayılmaz). En az beş milletvekili oy kullanmışsa ve en çok verilen iki oy eşit değilse, en çok verilen oy o partinin o oylamadaki çoğunluğudur. Beşten az kişi oy kullanmışsa ya da eşitlik varsa çoğunluk belirlenmez. Oy kullanan bir milletvekilinin oyu bu çoğunluktan farklıysa farklı oy sayılır: formül farklı oy / çoğunluğu belirlenen oylamalarda kullanılan oy. Katılmadı hiçbir zaman farklı oy değildir. Çoğunluk yalnızca kaydedilen oyların çokluğudur; bir grup kararı olup olmadığını göstermez, farklı oy da bir karara karşı gelindiği anlamına gelmez. Bir partinin çoğunluğu 20'den az oylamada belirlenebilmişse oran verilmez, yalnızca sayılar gösterilir.

Başkanlık Divanı: TBMM Başkanı ile oturumu yöneten Başkan Vekili oy kullanamaz (Anayasa, madde 94) ve sayfada katılmadı olarak kaydedilir; TBMM Başkanının oranı bu yüzden çok yüksektir. Bu kayıtları orandan çıkarmayız: tutanak özetinin imza bölümü görevlileri birleşim başına verir, oturum başına vermez; hangi oylamayı kimin yönettiği kaynaktan çıkarılamaz. Bunun yerine kişinin o dönemde kaç birleşimde Başkanlık Divanında görev yaptığını ve hangi görevle, oranın yanında gösteririz.

Pusula/vekâleten sayısı: İdare Amirleri ve Kâtip Üyeler oylama sırasında pusulaları toplayıp saydıkları için oylarını çoğu kez pusulayla bildirir; bu görevlerdeki milletvekillerinde işaretli oy sayısı yüksektir. İşaret bir çıkarımdır; yalnızca sayı olarak, katıldığı oylama sayısıyla birlikte gösterilir, oran ya da sıra olarak hiçbir yerde kullanılmaz.

Sınırlar: yalnızca TBMM'nin açık oylama sonuç sayfası yayımladığı oylamalar sayılır; yoklamalar, gizli oylamalar ve işaret oylamaları kapsam dışıdır. “KATILMADI” izinli, görevli ve mazeretli olanları da kapsar; sayfa bunları ayırmaz. Adı bir kişiye bağlanamayan kayıtlar dönem ve parti oranına girer, hiçbir kişinin oranına girmez. Her oran, özetlediği oylama ve sayfa sayısını ve son oylamanın tarihini taşır.

Üyelik aralıkları tarihli gözlemlerden (aday listeleri, açık oylama sayfaları, TBMM üye sayfaları) türetilir. Bir değişiklik, farklı bir partiyi gösteren ilk gözlemin tarihinde kaydedilir; gerçek değişiklik tarihi daha erken olabilir.

TBMM üye sayfalarının tarihlenmesi: güncel dönemin sayfaları sayfanın alındığı günle tarihlenir. Geçmiş dönemlerin sayfaları TBMM arşivinde dönem sonundaki partiyi gösterir; bu gözlemler dönemin bittiği güne (bir sonraki seçim günü) tarihlenir.

Açık oylamalarla tarihleme: açık oylama sonuç sayfaları her milletvekilinin o günkü partisini yazar. Bir milletvekilinin partisi iki oylama arasında değiştiyse değişiklik, yeni partiyle görüldüğü ilk açık oylamanın yapıldığı birleşimin tarihine kaydedilir ve o sayfa kaynak gösterilir. Gerçek değişiklik bu tarihten önce, bir önceki açık oylamadan sonra olmuştur. Aynı partinin farklı yazımları (“İyi Parti” ve “İYİ Parti”) değişiklik sayılmaz; tanınmayan parti adları incelemeye alınır ve geçmişe işlenmez.

Her milletvekili seçim çevresi için sandalye dağılımını YSK'nın yayımladığı oylardan yeniden hesaplar ve resmî seçilenler listesiyle karşılaştırırız. Resmî liste esastır; fark varsa sayfada bayrakla gösterilir, düzeltilmez.

• Yöntem: D'Hondt. Her katılımcının oyu 1, 2, … sandalye sayısına bölünür; en yüksek bölümler sandalyeleri alır. Eşitlikte, YSK gibi, oyu fazla olan kazanır.
• Baraj: 2018'e kadar olan seçimlerde (2018 dahil) ülke genelinde geçerli oyların (yurt içi, yurt dışı ve gümrük) yüzde 10'u; 2023'ten itibaren yüzde 7'si. 2018'den itibaren bir ittifakın toplamı barajı geçtiğinde üyeleri de geçmiş sayılır. Bağımsız adaylar baraja tabi değildir.
• İttifak ortak oyları (ittifak alanına basılan, partiye yazılmayan oylar) o çevredeki üye partilere oyları oranında dağıtılır. 2018'de sandalyeler önce ittifaklar, ittifaksız partiler ve bağımsızlar arasında, sonra ittifak içinde üyeler arasında dağıtılır; 2023'ten itibaren her parti kendi oyu ve ortak oy payıyla tek tek yarışır.
• Yurt dışı ve gümrük oyları: 2015'ten itibaren her partinin yurt dışı toplamı, çevrelerin ülke içi geçerli oydaki payı oranında çevrelere dağıtılarak eklenir. Yurt dışında oy kullanılmayan 2007 ve 2011'de yalnız gümrük oyları vardır ve her partinin gümrük oyu o partinin çevrelerdeki kendi oy dağılımına göre eklenir. Resmî sonuçlar bu hesabı 2011'de 85 çevrenin 85'inde, 2015'in iki seçiminde 85/85, 2018 ve 2023'te 87/87 doğrular; yurt dışı oyları eklenmeden 2023'te Isparta, Uşak, Batman ve Kahramanmaraş sapar.
• Bağımsız adaylar tek kişidir: oyları yalnız bir kez bölünür ve en fazla bir sandalye alırlar (2011 Ağrı'da sınırsız D'Hondt bağımsız adaya iki sandalye verirdi).
• Kenar payları: “bir sandalye için eksik oy” o partinin bir sandalye daha kazanması için gereken en küçük ek oy; “son sandalye için fazla oy” son sandalyesini kaybetmeden önce yitirebileceği oy.
• Sınırlar: hesap yurt dışı oyları eklenerek ve eklenmeden yapılır; resmî sonucu daha çok çevrede tutturan seçenek sayfada kullanılır. İttifak üyelikleri projenin kaynaklı ittifak tablosundan gelir; 2018 kuralında ittifak üyelerinin kenar payları ittifak içi dağıtıma göredir. 2007 için 83/85: YSK sonuç satırı çevre başına en çok 50 bağımsız sütunu taşır (Ufuk Uras İstanbul 1'de 51. adaydı) ve Diyarbakır satırı Akın Birdal'a 194 oy yazar.

YSK aday ve seçilen listelerinde kişi numarası yoktur; seçilen milletvekilleri TBMM'den gelen kişi kayıtlarıyla yalnızca kimlik kurallarıyla eşlenir: aynı dönemde aynı ilden milletvekili olan kişiler arasında tek bir tam ad eşleşmesi otomatik bağlanır; kısmi eşleşmeler (ikinci ad, kızlık soyadı) ve birden çok aday onay bekler; eşleşmeyen seçilenler listelenir. YSK listesinden hiçbir zaman kişi veya görev kaydı üretilmez: kimin göreve başladığına TBMM kaynaklık eder. Seçilip göreve başlamayanlar (cezaevi, mazbata verilmemesi, vefat, feragat) elle kaydedilir ve seçilenler listesinde nedeniyle gösterilir.

Bağlanan seçilenin partisi ve ittifakı görevin “seçildiği liste”si olur; İstanbul, Ankara ve İzmir'de görev, TBMM'nin belirtmediği bölgeye YSK listesinden taşınır. Listede olmayıp sonradan göreve gelenler (yedekten girenler) aday listelerinde tek bir tam eşleşmeyle bulunursa bölgeleri “aday listesinden” notuyla atanır. Cumhurbaşkanlığı görevlerinin başlangıcı seçim günüdür, yemin günü değil.

Genel Kurul birleşimlerinin listesi, tarihi ve tutanak durumu TBMM'nin dönem ve yasama yılı dizin sayfalarından alınır. Durum sözcükleri TBMM'nindir: Ham (birleşimin ardından yayımlanan ilk metin), Tam (düzeltilmiş metin) ve Basılmış (ekleriyle basılan son metin). Tutanak her aşamada yeni bir belge olarak yayımlanır; önceki sürümleri silmeyiz, hepsini arşivde tutar ve birleşim sayfasında “önceki sürüm” olarak gösteririz.

Açılış ve kapanış saatleri, oturum sayısı, bir sonraki toplantının günü ve birleşimi yöneten Başkanlık Divanı (Başkan veya Başkan Vekili ile kâtip üyeler) TBMM'nin yayımladığı tutanak özetinden okunur: saatler özetin ilk ve son cümlesinden, divan üyeleri özetin altındaki imzalardan. Okunamayan alanlar boş bırakılır, tahmin edilmez. Kapanış saati açılış saatinden küçükse birleşimin gece yarısından sonra bittiği kabul edilir. Özetin başlığındaki birleşim numarası sayfanın birleşimiyle uyuşmuyorsa o özetten hiçbir bilgi alınmaz.

Divan üyeleri milletvekili kayıtlarıyla yalnızca tam ad eşleşmesiyle bağlanır: imzadaki ad, o dönemde milletvekili olan kişiler arasında tek bir kişinin adıyla (yazım farkları giderildikten sonra) aynıysa kişi sayfasına bağlantı verilir. Aynı adı taşıyan birden çok milletvekili varsa ya da ad hiçbiriyle tam eşleşmiyorsa ad bağlantısız, düz metin olarak gösterilir. Kişi sayfalarındaki “Başkanlık Divanı görevleri” sayıları bu bağlantılardan sayılır; bağlanamayan imzalar sayıya girmez.